Η γιαγιά μου ήταν ξαπλωμένη με το λευκό της μαντήλι, ήρεμη, σαν να είχε αποκοιμηθεί μετά από μια μακριά ζωή.
Κοίταζα το πρόσωπό της και δεν μπορούσα να πιστέψω ότι δεν θα άκουγα ποτέ ξανά το γέλιο της ή θα τη δω να σερβίρει τσάι στα αγαπημένα της ποτήρια.
Η μητέρα μου στεκόταν δίπλα μου, σφιγμένη, σαν να φοβόταν να κλάψει. Όταν ήρθε η ώρα του αποχαιρετισμού, πλησίασε αργά το φέρετρο.
Στην αρχή νόμιζα ότι ήθελε απλώς να αγγίξει το χέρι της. Αλλά ξαφνικά κοίταξε γύρω προσεκτικά, έβγαλε κάτι από την τσέπη της και το έβαλε σχεδόν απαρατήρητα μέσα.
Είδα ότι ήταν ένα μαύρο σακουλάκι. Ήθελα να ρωτήσω, αλλά όχι εκεί.
Μετά την κηδεία, όταν επιστρέψαμε σπίτι, δεν άντεξα:
— Μαμά, είδα ότι έβαλες κάτι στη γιαγιά… τι ήταν;
Σώπασε για πολλή ώρα, ύστερα αναστέναξε και είπε χαμηλά… Η απάντησή της με πάγωσε. 😢😱
— Ήταν το δαχτυλίδι των αρραβώνων της… όχι από τον παππού σου.
Την κοίταξα έκπληκτη.
— Όταν ήταν νέα, είχε αρραβωνιαστεί. Τον έλεγαν Νικόλα. Πήγε στον στρατό και δεν γύρισε ποτέ — σκοτώθηκε. Το δαχτυλίδι που της είχε δώσει το φύλαγε σε όλη της τη ζωή. Ακόμα κι όταν παντρεύτηκε τον παππού σου, δεν μπόρεσε να το πετάξει. Μου είχε πει κάποτε: «Αν με περιμένει κάπου εκεί έξω, θέλω να με αναγνωρίσει από το δαχτυλίδι.» Εκείνον αγάπησε πάντα.
Η μητέρα μου σκούπισε τα δάκρυά της και πρόσθεσε:
— Νομίζω πως τώρα είναι ξανά μαζί.